Khép kín chuỗi sản xuất, kinh doanh xuất khẩu gạo: Nông dân mừng, DN “lo”

Thứ hai - 16/09/2013 09:03
Quy hoạch thương nhân xuất khẩu gạo ưu tiên cho các DN phải có vùng nguyên liệu hoặc hợp tác, đặt hàng với nông dân trồng lúa mới được làm đầu mối XK gạo, đang nhận được sự đồng tình từ người nông dân và các chuyên gia nông nghiệp.


Tuy nhiên, các DN xuất khẩu gạo lại cho rằng việc yêu cầu DN “choàng” qua cả khâu sản xuất là vô cùng khó khăn và đòi hỏi rất nhiều yếu tố về vốn lẫn chuyên môn.

Theo GS TS Võ Tòng Xuân, tới đây, khi các DN nước ngoài tham gia vào lĩnh vực này và họ cũng sẽ sản xuất theo chuỗi giá trị ngành hàng, lúc đó các Cty lương thực trong nước, kể cả hai “ông lớn” là TCty Lương thực miền Bắc và miền Nam (Vinafood 1 và Vinafood 2) sẽ bị loại và chỉ còn cách mua lúa, gạo lẻ tẻ ở bên ngoài để hoạt động theo dạng “cò con”.

Kẻ hồ hởi...

Theo TS Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện lúa ĐBSCL, vấn đề này không phải là mới mà đã được rất nhiều chuyên gia nông nghiệp, nhà nghiên cứu kinh tế cảnh báo khá lâu. Nhiều DN lương thực chỉ lo tìm đối tác để ký được hợp đồng XK rồi thông qua các đầu mối trung gian là thương lái, hàng xáo đi gom cho đủ hàng theo hợp đồng để giao mà không quan tâm đến lợi nhuận của người trồng lúa. Kết quả là người nông dân ngày càng kiệt quệ và không còn mặn mà với đồng ruộng của mình nữa. Một số địa phương trong vùng đã xuất hiện tình trạng tự phát chuyển đổi đất trồng lúa sang trồng các loại cây hoa màu khác hoặc nuôi trồng thủy sản để cải thiện cuộc sống cho mình. Điều này thể hiện rõ qua hai vụ thu mua tạm trữ lúa, gạo gần đây luôn là đề tài “nóng” trong các hội nghị, hội thảo được các diễn giả gay gắt phản ánh. Một thực trạng nữa, do việc “siết” chặt các DN XK gạo nên thời gian qua đã xảy ra tình trạng xung quanh các DN được cấp giấy phép XK gạo là nhóm đông DN vệ tinh tự bỏ vốn đầu tư thu mua gạo từ các thương lái, tự tìm đầu ra và để XK được gạo, các DN vệ tinh này phải “nhờ cậy” qua các DN đủ điều kiện XK gạo. Như vậy vô tình, các DN được cấp phép XK gạo không cần hoạt động cũng hoàn thành chỉ tiêu XK. Do vậy, việc bắt buộc các DN XK gạo phải cùng tham gia chuỗi liên kết sản xuất này là điều cần thiết.

Đồng tình, GS TS Võ Tòng Xuân lập luận, việc bắt buộc DN XK gạo phải có vùng nguyên liệu, tức là họ phải lo cho vùng nguyên liệu đó, chăm sóc nông dân hợp tác với họ, thông qua hình thức hợp tác này thì vấn đề tạm trữ lúa gạo sẽ có được lời giải. Ông Xuân phân tích, thời gian qua, các DN XK gạo làm ăn theo tư duy cũ, nghĩa là không có vùng nguyên liệu, họ chỉ đi mua chỗ này bán chỗ kia. Thế nhưng, gần đây khi mô hình liên kết chuỗi giữa nông dân với công ty CP Bảo vệ thực vật An Giang tiên phong trong việc hình thành ra “cánh đồng mẫu lớn” và nhân rộng ra nhiều địa phương trong vùng ĐBSCL cho thấy hiệu quả nhìn thấy được chính là sự đồng nhất về giống, chất lượng lúa, gạo và việc đưa cơ giới hóa vào trong sản xuất đã giảm bớt khâu trung gian, chi phí sản xuất xuống mức thấp nhất.

...Người lo lắng

Tuy nhiên, các DN XK gạo cho rằng việc đầu tư cơ sở vật chất để đủ điều kiện XK gạo đáp ứng theo những điều kiện cũ của Nghị định 109 để phục vụ cho hoạt động XK đã “đuối” lắm rồi. Nếu DN “choàng” qua cả khâu sản xuất là vô cùng khó khăn và đòi hỏi rất nhiều yếu tố về vốn lẫn chuyên môn.

 Ông Lâm Anh Tuấn, Giám đốc Cty TNHH Thịnh Phát (Bến Tre) chia sẻ: Các nhà quản lý và các chuyên gia cũng nên hiểu... cái khó của DN. Vì sao trong suốt thời gian qua các DN lại không mặn mà bởi thực trạng nền nông nghiệp VN sản xuất còn manh mún, trong đó trên 80% hộ nông dân quy mô ruộng đất sản xuất dưới 1 ha, nên khi thực hiện DN phải ký và theo dõi thực hiện hợp đồng với rất nhiều hộ nông dân, đòi hỏi nhiều thời gian. Một vấn đề đặt ra là nếu nông dân không làm đúng theo hợp đồng đã ký, sản xuất hàng hóa không đúng chất lượng hoặc không chịu bán hàng cho DN khi giá bán ra thị trường với giá cao hơn… thì DN phải chịu toàn bộ hậu quả vì không thể gởi đơn khởi kiện từng hộ dân được. Vấn đề ở đây là các cơ chế, chính sách và các điều luật quy định của nhà nước chưa rõ ràng là nguyên nhân chính.

Ông Tuấn cũng cho biết, một vấn đề nóng hổi hiện khi phê duyệt quy hoạch thương nhân XK gạo theo hướng ưu tiên cho các DN có vùng nguyên liệu hoặc hợp tác đặt hàng, liên kết với người sản xuất lúa được làm đầu mối XK gạo... lại không được thể hiện trong NĐ 109 khi ra đời cũng không ràng buộc DN. Bây giờ thị trường gặp khó khăn, giá liên tục giảm thì lại đưa vấn đề này để làm cơ sở xem xét điều kiện “cần và đủ” để cấp giấy phép XK gạo xem ra có điều không hợp lý. Hoặc theo Thông tư 12/2013 mới đây của Bộ Nông nghiệp và PTNT quy định thì các DN phải có thiết bị tách màu ? Vấn đề này lại càng làm khó cho DN bởi thiết bị tách màu chỉ sử dụng làm hàng đối với gạo thơm, gạo cấp cao và số lượng này chỉ chiếm khoảng dưới 10% sản lượng gạo XK. Liệu đầu tư có gây lãng phí không khi mà hơn 90% gạo XK của VN ở dạng trung bình.

Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục XNK - Bộ Công Thương: Không chỉ đơn thuần là DN XK

Việc khuyến khích các DN XK phải có vùng nguyên liệu hoặc hợp tác đặt hàng liên kết với người sản xuất lúa gạo đã được Thủ tướng Chính phủ có văn bản đồng ý về mặt nguyên tắc việc sửa đổi bổ sung Nghị định 109 theo hướng tạo thuận lợi cho DN đủ điều kiện để kinh doanh, XK gạo, ngăn chặn tình trạng DN bán lại giấy phép hoặc trục lợi. Trước mắt vẫn tạm thời khống chế số lượng DN được phép kinh doanh XK gạo. Đặc biệt, DN nào liên tiếp 2 năm không xuất khẩu quá 10.000 tấn gạo/năm thì sẽ không được cấp phép nữa.

Quan điểm của Bộ Công Thương là không khuyến khích DN làm thương mại đơn thuần. Việc sửa đổi Nghị định 109 thời gian tới theo hướng quy định cụ thể một số điều kiện về tài chính, kho bãi... các quy định này sẽ tạo màng lọc để loại bỏ các DN không đủ năng lực, hạn chế thấp nhất việc các DN chỉ kinh doanh thương mại tham gia XK.

Ông Lâm Anh Tuấn - Giám đốc Cty TNHH Thịnh Phát (Bến Tre): 

Mới chỉ là giải pháp tạm thời

Phong trào xây dựng “cánh đồng mẫu lớn” đang phát huy những kết quả tích cực, nhưng đó chỉ là giải pháp tạm thời, huy động những “nông hộ nhỏ” vào làm chung để tạo nên những “cánh đồng lớn”. Xác định nguyên nhân của tình trạng này, nhiều người nghĩ ngay đến chính sách “hạn điền” mà ta đang thực hiện và việc tháo gỡ cho phép tích tụ ruộng đất để người sản xuất có cơ hội làm ăn lớn. Nếu làm được như vậy thì các DN sẽ mạnh dạn hợp tác với nông dân không chỉ bao tiêu sản phẩm mà còn hướng đến việc xây dựng các vùng nguyên liệu lúa, gạo chất lượng cao để tiến đến xây dựng thương hiệu gạo Việt trên thị trường quốc tế. Khi các DN cùng tham gia vào cánh đồng mẫu lớn hay cánh đồng hợp tác sẽ chia sẻ một phần lợi nhuận của họ cho nông dân. Việc làm này chẳng những sẽ giải quyết được vấn đề phân chia lợi nhuận giữa các bên mà còn giải quyết được câu chuyện tạm trữ lúa gạo vốn gây nhiều tranh cãi suốt thời gian qua. Bởi DN thừa hiểu rằng điều quan trọng, khi liên kết chuỗi trong sản xuất, không chỉ giúp DN có nguồn nguyên liệu ổn định, đạt tiêu chuẩn tốt để phục vụ cho chế biến XK gạo mà còn giúp người nông dân tăng thu nhập. Và đây cũng là hướng đi tất yếu mà ngành lúa, gạo VN đang hướng tới qua việc xây dựng thương hiệu gạo XK trên nền tảng cánh đồng mẫu lớn.
 
Quốc Chánh
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Thống kê truy cập

  • Đang truy cập: 6
  • Hôm nay: 203
  • Tháng hiện tại: 21872
  • Tổng lượt truy cập: 5523107
DN thành viên
HTX Rạch Gầm
Cty CP Đầu tư & Xây dựng TG
Mobifone

Thủ tục tham gia

Ebook "Cẩm nang văn bản pháp luật dành cho doanh nghiệp"

 Tải về Ebook "Cẩm nang văn bản pháp luật dành cho doanh nghiệp"


Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật của Tiền Giang

Nhằm giúp cho các doanh nghiệp thuận tiện hơn trong việc nắm bắt các văn bản pháp luật có liên quan đến hoạt động của Doanh nghiệp. 
Trong cuốn sách điện tử này, chúng tôi đã tập hợp các văn bản pháp quy thuộc gần 50 bộ Luật, Luật có liên quan mật thiết đến hoạt động của doanh nghiệp và sắp xếp thành 41 thư mục chính để thuận tiện cho việc tra cứu tài liệu. Chúng tôi tin tưởng rằng đây sẽ là tài liệu tham khảo rất hữu ích cho mỗi doanh nghiệp trong quá trình quản lý, điều hành doanh nghiệp.

Toàn cảnh Hội nghị Xúc tiến Đầu tư tỉnh Tiền Giang năm 2018